Hindi ako makapagsalita. Ang mga bintana ng opisina ko, na dati ay simbolo ng aking tagumpay, ay tila naging mga rehas na pumipigil sa akin.

“Paano… paano nangyari iyon?” tanong ko, halos pabulong.

“Hindi ko po alam ang buong detalye, Sir,” sagot ng assistant ko, mababa ang tono. “Ang alam lang namin, siya ang tumayo sa panig ni Maya simula noong araw na iwanan ninyo siya. Siya ang sumuporta, siya ang nagpalaki, at siya ang tinuring nilang ama mula nang mamulat ang kanilang mga mata.”

Napatingin ako sa basag na telepono sa sahig. Doon sa screen na bitak-bitak, nananatiling nakangiti ang lalaking iyon—ang taong dapat sana ay kapatid ang turingan, ang taong pinalitan ang puwang na iniwan ko.

Bigla kong naunawaan ang lahat. Hindi lang pala simpleng pag-alis ang ginawa ni Maya. Isa itong tahimik na paglilibing sa amin. Pinatay niya ang alaala ko sa buhay niya at bumuo ng bago, gamit ang taong pinagkakatiwalaan ko noon.

Kinuha ko ang susi ng aking sasakyan sa ibabaw ng mesa. Hindi ko na inintindi ang mga nakabinbing trabaho o ang mga tawag na kailangan kong sagutin.

“Saan po kayo pupunta, Sir?” tanong ng assistant ko.

Hindi ako lumingon. Humakbang ako palabas ng opisina, ramdam ang bigat ng bawat paghinga.

“Pupuntahan ko sila,” sagot ko. “Hindi para bawiin sila sa kanya… kundi para tanungin kung paano ko nga ba hinayaang mawala ang buong mundo ko sa isang pagkakamaling hindi ko man lang naipaliwanag.”

Sumakay ako sa kotse at pinaharurot ito. Habang tinatahak ko ang daan, hindi ko alam kung ano ang gagawin ko pagdating ko roon. Magagalit ba ako? Magmamakaawa? O tatanggapin ko na ang katotohanang habang abala ako sa pagkamit ng tagumpay na wala naman silang silbi, may ibang lalaking nagbibigay ng pagmamahal na sa akin sana dapat napunta?

Sa dulo ng kalsada, alam kong hindi ko na maibabalik ang nakaraan. Ngunit sa pagkakataong ito, hindi na ako aalis. Handa na akong harapin ang galit ni Maya, ang pagkilala ng mga bata sa ibang tao bilang ama, at ang katotohanang tatlong taon akong nagbulag-bulagan sa pinakamahalagang bahagi ng buhay ko.

Dahil sa huli, ang parusang pinakamabigat ay hindi ang malaman na may iba na sila. Kundi ang malaman na sa lahat ng oras na inaksaya ko, ang tanging nagbago ay ang pangalang tinatawag nilang “Tatay.”