Anim na taon matapos ang divorce namin, muli kong nakita ang ex-husband ko sa VIP lounge ng Cebu port. Inabot niya ang anak ko ng isang bote ng calamansi juice, saka ngumiti na para bang kahapon lang kami nagkatampuhan. Pero nang ipakita sa malaking screen ng charity gala nang gabing iyon ang design na ipinagmamalaki ng bago niyang asawa bilang “sariling proyekto,” biglang natahimik ang buong silid.

Bahagi 1

Anim na taon matapos ang divorce namin, muli kong nakita si Nico Ramos sa VIP lounge ng port sa Cebu.

Malakas ang ulan sa labas. Kulay abo ang dagat, at sunod-sunod ang announcement na delayed ang mga ferry papuntang Bohol. Sa loob ng lounge, naghahalo ang amoy ng mainit na kape, ensaymada, at basang kapote.

Binuksan ko pa lang ang laptop ko para tingnan ang huling version ng kontrata nang may tumawag sa pangalan ko.

“Mira?”

Hindi malakas ang boses niya, pero sapat iyon para huminto ang daliri ko sa keyboard.

Tumingala ako.

Nakatayo si Nico Ramos ilang hakbang mula sa akin. Maayos pa rin ang suot niyang polo, mamahalin pa rin ang relo, at dala pa rin niya ang aura ng lalaking sanay na may nagbibigay-daan sa kanya.

Ang iba lang ay ang mata niya.

Natigilan iyon sa mukha ko nang matagal, na para bang may nakita siyang parte ng nakaraan na mali ang pagkakalibing.

Tumango ako.

“Hi.”

Iyon lang.

Hinila ko palapit sa paa ko ang maliit na maleta at ipinatong ang kamay sa balikat ni Lia, ang limang taong gulang kong anak. Nakaupo siya sa upuan, kumakaway ang dalawang paa, habang yakap ang dilaw na teddy bear na binili ng papa niya sa airport sa Manila.

Tiningnan ni Nico si Lia.

Lumambot ang tingin niya.

“Anak mo?”

“Oo.”

“Ang ganda niya. Kamukha mo noong bata ka.”

Hindi ako sumagot.

Dumaan ang staff at tinanong kung gusto ko pa ng tubig. Tumingala si Lia at bumulong:

“Mommy, uhaw ako.”

Tatayo na sana ako nang mabilis na lumapit si Nico sa counter. Makalipas ang ilang sandali, bumalik siya dala ang dalawang bote ng malamig na calamansi juice.

Yumuko siya sa harap ni Lia, mas banayad na ang boses.

“Para sa’yo.”

Tumingin muna si Lia sa akin. Nang tumango ako, saka niya tinanggap iyon gamit ang dalawang kamay.

“Thank you po, Tito.”

Ngumiti si Nico.

Dati, ang ngiting iyon ang madalas magpalambot sa akin. Ang ngiting iyon ang nagpataniwala sa akin na kahit gaano kagulo ang lungsod, kapag lumingon ako, may isang taong naghihintay sa akin.

Pero iyon ay si Mira Santos anim na taon na ang nakakaraan.

Ako ngayon, binuksan ko lang ang e-wallet ko.

“Magkano? Ise-send ko.”

Natigilan siya.

“Mira, hindi na kailangan.”

“Mas mabuting walang utang sa mga bagay na hindi naman dapat pagkautangan.”

Bahagyang humigpit ang hawak niya sa natitirang bote.

“Kumusta ka nitong mga nakaraang taon?”

“Mabuti.”

“Balita ko umalis ka ng Manila pagkatapos ng divorce. Ilang beses kitang hinanap, pero—”

“Hindi na kailangang pag-usapan ang dati.”

Isinara ko ang laptop.

Eksakto namang tumunog ang cellphone ni Nico.

Trina ang pangalan sa screen.

Ayokong tumingin, pero masyadong malakas ang boses ng babae sa kabilang linya, sobrang tamis na halos marinig na rin ng mga taong nasa malapit na upuan.

“Hon, nasa Cebu ka na, di ba? Huwag mong kalimutan dumaan sa shop sa Mactan para bilhan ako ng South Sea pearl necklace, ha? Iyong sinend ko sa’yo. Two hundred eighty thousand pesos lang naman. Kailangan kong isuot mamaya sa stage.”

Mabilis na hininaan ni Nico ang volume.

“Alam ko.”

“At huwag mong kalimutan ang fundraising event. Lumipad pa galing Manila si Mr. Wang para pakinggan ang presentation ko tungkol sa children’s play area project. Kapag late ka, magtatampo talaga ako.”

Yumuko ako para punasan ang patak ng tubig sa kamay ni Lia.

Trina Mercado.

Ang dating best friend ko.

Ang babaeng minsang umupo sa sahig ng maliit kong inuupahang kuwarto sa Quezon City, nakikisalo sa instant noodles habang umiiyak dahil wala siyang pambayad ng tuition.

Siya rin ang babaeng nakasuot ng cream silk dress at nakatayo sa likod ni Nico noong araw na pinirmahan ko ang divorce papers.

Ibinaba ni Nico ang tawag, halatang hindi mapakali.

“Nandito rin sa Cebu si Trina. May charity event kami mamaya.”

“Hindi ko tinatanong.”

Natahimik siya.

Pagkaraan ng ilang segundo, mahina siyang bumuntong-hininga.

“Mira, alam kong may sama ka pa rin ng loob sa amin. Pero anim na taon na. Ang nangyari noon… hindi kasing-simple ng iniisip mo.”

Bahagya akong natawa.

“Iniisip mo pa rin bang kailangan kong marinig ang paliwanag mo?”

Namuti ang mukha ni Nico.

Tumingala si Lia sa kanya.

“Tito, bakit po kayo malungkot?”

Yumuko si Nico at pilit na ngumiti.

“Nakita lang ni Tito ang isang dating kakilala.”

Niyakap ni Lia ang bote ng juice.
“Sabi ni Mommy, kapag old person na nanakit sa kanya, hindi dapat masyadong lumalapit.”
Parang huminto saglit ang ingay sa buong lounge.
Tumingin si Nico sa akin.
Hinawakan ko ang kamay ni Lia at tumayo.
May announcement na nadelay pa ulit ng apatnapung minuto ang ferry. Kakatext lang ng business partner ko na naghihintay na ang sasakyan sa VIP gate. Sa halip na maghintay, dadaan muna kami sa resort sa Mactan sakay ng private car, saka na tutuloy papuntang Bohol sa gabi.

Hinila ko ang maleta at dumaan sa tabi ni Nico.

Mabilis siyang sumunod.

“Mira, ihahatid na kita. Ang lakas ng ulan, may bata ka pa.”

“Hindi na kailangan.”

“Huwag mo nang piliting magpakatatag palagi. Hindi madaling magpalaki ng anak mag-isa. Kung kailangan mo ng pang-tuition ng bata, o mas stable na trabaho, puwede kitang—”

Tumigil ako.

Lumingon ako sa kanya.

“Nico, hanggang ngayon pala gusto mo pa ring isipin na mabuti kang tao.”

Gumalaw ang labi niya, pero walang lumabas na salita.

Hindi ko na hinintay ang sagot niya.

Sa sandaling iyon, isang lalaking naka-dark blue suit ang mabilis na pumasok sa lounge. Basa ang buhok niya sa ulan, at may hawak siyang pink na jacket pambata.

Biglang napasigaw si Lia:

“Papa!”

Binitiwan niya ang kamay ko at tumakbo papunta roon.

Yumuko si Rafael Bautista, binuhat siya, at hinalikan sa noo.

“Sorry, princess. Na-late si Papa. Sobrang traffic sa labas.”

Pagkatapos, tumingin siya sa akin. Lumambot ang mata niya.

“Okay ka lang?”

Tumango ako.

Kinuha ni Rafael ang maleta sa kamay ko at natural na ipinatong ang jacket sa balikat ko.

Nanigas si Nico sa kinatatayuan niya.

Bumaba ang tingin niya sa singsing sa daliri ni Rafael, saka lumipat sa singsing sa daliri ko.

“Mira… nag-asawa ka na ulit?”

Mahinahon akong sumagot:

“Mahirap bang paniwalaan iyon?”

Humarap si Rafael kay Nico at magalang na inabot ang kamay.

“Hello. Ako ang asawa ni Mira.”

Mabagal na nakipagkamay si Nico.

Ramdam ko ang alanganin at gulong-gulo niyang pagkakahawak, parang isang taong biglang nalaman na ang pintong akala niyang bukas pa ay matagal nang napalitan ng kandado.

Kinagabihan, pumunta kami nina Rafael at Lia sa isang seaside hotel sa Mactan para dumalo sa fundraising dinner para sa library at children’s therapy play area ng isang community hospital.

Hindi ko inasahang makikita ko ulit doon sina Nico at Trina.

Nakasuot si Trina ng puting gown at may makinang na pearl necklace sa leeg. Nang makita niya ako, natigilan siya nang wala pang isang segundo, saka agad ngumiti na parang walang nangyari.

“Mira? Grabe, ang tagal na nating hindi nagkita. Invited ka rin pala?”

Tumango ako.

“Oo.”

Tiningnan niya si Rafael, saka si Lia.

“Mukhang maganda ang buhay mo. May bagong asawa, may cute na anak. Masaya ako para sa’yo.”

Malumanay ang tono niya, pero mas mahigpit ang kapit niya sa braso ni Nico.

Ngumiti lang ako.

Nagsimula ang event.

Umakyat si Trina sa stage sa gitna ng palakpakan. Nagsalita siya tungkol sa mahihirap na bata sa Cebu, sa mga pamilyang walang sapat na pera para sa therapy, at sa pangarap na gumawa ng ligtas na play area sa tabi ng pediatric ward.

Naantig ang mga tao.

Dati, naaantig din ako sa kanya.

Hanggang lumabas ang sumunod na slide.

Isang design iyon ng children’s area na may kulay dagat, may bamboo arch, reading seats na hugis banca, sound therapy corner, at sensory wall para sa mga batang may autism.

Natigilan ang kamay ko sa baso.

Tumingin si Rafael sa akin.

Alam niya ang design na iyon.

Dahil iyon ang design na tinapos ko tatlong taon na ang nakakaraan, habang natutulog si Lia na nilalagnat sa kandungan niya, at ako naman ay gising hanggang alas-kuwatro ng umaga para ayusin ang bawat linya.

Sa stage, nagniningning ang ngiti ni Trina.

“This is the exclusive design of our foundation. It represents love, patience, and hope.”

Umalingawngaw ang palakpakan.

Nakaupo si Nico sa harap ng stage, nakatingin sa asawa niya nang buong pagmamalaki.

Dahan-dahan kong ibinaba ang baso.

Eksakto namang umakyat ang MC dala ang isang envelope.

“At ngayon, ikinararangal naming ipakilala ang main sponsor at legal copyright owner ng children’s therapy area design na gagamitin sa proyekto ngayong gabi…”

Nakangiti pa rin si Trina.

Hanggang itinuloy ng MC:

“Mrs. Mira Santos Bautista.”

Biglang natahimik ang buong silid.

(Ang kasunod na bahagi ay iniwan ko sa comments. Kung gusto mong basahin, i-tap ang “see all comments”.

Kung napaisip ka ng kuwentong ito, paki-“like” naman at mag-iwan ng kahit isang salita sa comments. Sana hindi ka mawalan ng mabubuting bagay sa buhay.

Bumagsak ang panga ni Trina. Ang ngiti niya na kanina ay punong-puno ng pagmamalaki ay biglang naglaho, napalitan ng bahid ng takot habang paikot-ikot ang paningin sa mga taong nasa loob ng bulwagan.

Tumayo ako. Bahagyang hinawakan ni Rafael ang bewang ko—isang tahimik na suporta. Naglakad ako patungo sa stage, hindi nangunguna, kundi nang may dalang kalmadong awtoridad.

Nang makarating ako sa harap ng microphone, tumingin ako nang direkta kay Trina. Namumutla na siya, pilit na kumakapit sa braso ni Nico, na siya namang hindi makatingin sa akin.

“Salamat sa mainit na pagtanggap,” panimula ko, ang boses ko ay malinaw na umalingawngaw sa buong silid. “Salamat din sa pagpapakita ng aking prototype ngayong gabi. Nagulat ako dahil ang disenyo na tinapos ko sa loob ng tatlong taon ng pananaliksik—na nakarehistro sa ilalim ng aking pangalan sa Intellectual Property Office—ay biglang naging ‘sariling proyekto’ ng aking dating kaibigan.”

Isang bulung-bulungan ang nagsimulang kumalat. Nakita ko ang pag-alingasaw ng tensyon sa mga mukha ng mga investor at mga donor.

Kinuha ko ang tablet na iniabot ng MC. Isang pindot lang, lumabas sa malaking screen ang mga orihinal na draft, ang mga timestamp ng aking email correspondence sa mga contractor tatlong taon na ang nakakaraan, at ang mga digital blueprint na may watermark ng aking pangalan.

“Trina,” tawag ko sa kanya nang mahinahon. “Noong panahong wala kang makain sa QC, hindi ko inakalang darating ang araw na aakuin mo ang pagod ng iba para lang magmukhang mabuti sa harap ng mga taong ito.”

Napayuko si Trina. Ang marangyang pearl necklace niya ay parang naging tanikala na lamang. Napalingon si Nico sa asawa niya, bakas ang pagkabigla at pagkadismaya sa kanyang mga mata—ang mukha ng isang lalaking ngayon lang nakakilala sa tunay na kulay ng babaeng pinili niya kapalit ng pamilya.

“Hindi ko ito ginawa para sa pera o para sa pagkilala,” dagdag ko, habang nakatingin sa mga audience. “Ginawa ko ang proyektong ito dahil alam ko kung gaano kahirap ang maging magulang ng batang nangangailangan ng gabay. Ang mga batang ito ang tunay na biktima kapag pinagsasamantalahan ang kanilang pag-asa.”

Humarap ako kay Rafael at kay Lia na nakaupo sa harap.

“Ipinapaubaya ko ang legal na aspeto sa aking mga abogado,” pagtatapos ko. “Ngunit ang disenyo na ito ay mananatiling pag-aari ng mga bata sa community hospital—at hindi ng sinumang magnanakaw ng ideya.”

Bumaba ako ng stage nang hindi na lumingon muli.

Hindi ko na kailangang makita ang gulo na mangyayari sa pagitan nina Nico at Trina. Hindi ko na kailangang marinig ang paliwanag ni Nico. Habang lumalabas kami ng hotel, naramdaman ko ang lamig ng hangin sa gabi sa Cebu, pero sa loob ko, napakainit.

Hawak ko ang kamay ng anak ko, at sa tabi ko ay ang lalaking hindi kailangang magnakaw ng dangal para maging matagumpay.

Sa wakas, ang nakaraan ay nanatili na sa nakaraan. At ang bukas? Sigurado na akong akin ang kontrol sa bawat linya nito.