NAGISING SA LOOB NG ATAOL ANG ISANG BABAE HABANG NAGSASAYA SA ITAAS ANG KANYANG ASAWA AT PINAKAMATALIK NA KAIBIGAN—AKALA NILA PATAY NA SIYA

NAGISING SA LOOB NG ATAOL ANG ISANG BABAE HABANG NAGSASAYA SA ITAAS ANG KANYANG ASAWA AT PINAKAMATALIK NA KAIBIGAN—AKALA NILA PATAY NA SIYA

“Hayaan mo siya diyan. Sa unang pagkakataon sa buhay niya, doon siya nababagay.”

Narinig ni Camila Reyes ang boses ng kanyang asawa na parang nanggagaling sa ilalim ng malalim na balon. Akala niya ay panaginip lamang iyon. Tuyong-tuyo ang kanyang bibig, mabigat ang dila niya na halos hindi maigalaw, at may mapait na lasa sa kanyang lalamunan. Ang kadiliman sa paligid niya ay ganap—parang pisikal na bagay na dumidiin sa kanyang mukha.

Pagkatapos, naramdaman niya ang matigas na kahoy sa kanyang likod.

At doon niya naintindihan.

Nasa loob siya ng ataol.

Umakyat ang matinding takot sa kanyang dibdib na parang malamig na tubig. Sinubukan niyang igalaw ang mga braso niya, ngunit halos hindi sumunod ang kanyang katawan. Kumikibot ang mga daliri niya sa makinis na lining ng loob. Sumalubong ang tuhod niya sa matigas na dingding sa ilang pulgada lang ang layo. Masyadong makitid. Masyadong mainit. Masyadong kulob ang hangin. Sumasakit ang ulo niya. Mabigat at mababaw ang kanyang paghinga, parang may nakadagan sa kanyang dibdib.

Sa labas, may humahakbang sa basang lupa.

“Mag-ingat kayo diyan,” bulong ng isang matandang lalaki. “Huwag ninyong itagilid.”

Bago pa tuluyang maunawaan ni Camila ang nangyayari, naamoy na niya ang lugar.

Mamasa-masang lupa.

Nalalantang bulaklak.

Malamig na bato.

Sementeryo.

Hindi.

Hindi ito maaaring totoo.

Noong nakaraang gabi, kumakain siya kasama ng kanyang asawa na si Julian Reyes sa kanilang bahay sa Makati City, Philippines. Ikatlong anibersaryo ng kasal nila. Siya ang nagluto. May kandila. May musikang mahina. May mamahaling alak na pulang-wine. Ngumiti ito sa kanya nang may lambing na dati niyang pinaniwalaang ligtas siya sa piling nito.

“Walang restaurant ngayong gabi,” sabi ni Julian habang hinahaplos ang kamay niya. “Walang tao. Tayo lang. Parang dati.”

Pinaniwalaan niya iyon.

Naramdaman pa niyang espesyal siya.

Pagkatapos ng ikalawang baso ng wine, nagsimulang mag-iba ang paligid.

Nagtatagal ang apoy ng kandila.

Lumalayo ang boses ni Julian.

Huling naalala niya ay ang pakiramdam na parang umaangat ang sahig papunta sa kanya.

Ngayon, nakabaon siya sa dilim.

“Hindi ako makapaniwala na nagawa natin ‘yon,” bulong ni Julian sa itaas niya.

May sumagot na boses.

Babae.

Malamig.

Pamilyar na pamilyar.

“Maniwala ka, baby. Ilang oras na lang, biyudo ka na… at milyonaryo pa.”

Marissa.

Ang matalik niyang kaibigan mula kolehiyo. Ang babaeng kasama niya sa kasal, naka-asul na damit, umiiyak sa vows. Ang babaeng natulog sa sofa niya kapag may breakup, humiram ng damit niya, tinawag siyang “sister.”

Si Marissa—kasama ni Julian.

At magkasama nilang inilibing si Camila nang buhay.

“Paano kung magising siya?” tanong ni Marissa, nanginginig ang boses.

“Hindi na siya makakagalaw,” sagot ni Julian. “Sakto ang dose. Mukha siyang patay nang ilang oras. Pag may nagtanong, wala nang tanong na matitira.”

Sinubukan sumigaw ni Camila.

Isang mahina at basag na tunog lang ang lumabas.

Walang nakarinig.

Maliban sa aso.

Isang matalim na tahol ang umalingawngaw malapit sa libingan.

“Benny, tumahimik ka!” sigaw ng tagapag-alaga ng sementeryo. “Anong problema ng aso na ‘yan?”

Mas lalong lumakas ang tahol. Nagkakalmot ito sa lupa, sa kahoy, sa paligid ng ataol.

“Ang ingay ng asong ‘yan,” bulong ni Marissa. “Hindi ba pwedeng tahimik kahit sa libing?”

“Umalis na tayo,” sabi ni Julian. “Ayoko nang panoorin ‘to.”

Narinig ni Camila ang mga yabag na papalayo. Sasakyan. Engine. At unti-unting nawala ang tunog.

Pagkatapos—

Naramdaman niya ang paglusong ng ataol.

Isa-isa.

May nahulog na lupa.

Thud.

Thud.

Thud.

Tumahol ang aso na parang nawawala sa sarili.

Hanggang sa biglang tumigil ang lupa.

Katahimikan.

Pagkatapos, may tunog ng pala.

Isang beses.

Dalawang beses.

At biglang lumiwanag.

Bumukas ang ataol.

Isang sinag ng liwanag ang tumama sa mukha ni Camila.

Sa harap niya, nakita niya ang mukha ng matandang tagapag-alaga ng sementeryo na si Mang Arturo Bell, nanginginig, takot na takot.

“Panginoon ko…” bulong nito. “Buhay siya…”

Sinubukan magsalita ni Camila.

Paos.

“Ang asawa ko…” sabi niya. “Sinubukan niya akong patayin…”

Namutla ang matanda.

At ang aso—si Benny—ay sumiksik sa hukay at dinilaan ang kamay niya, umiiyak na tila siya lang ang lumaban para sa buhay niya.

Hindi umiyak si Camila dahil nailigtas siya.

Umiiyak siya sa galit.

Dahil habang siya ay nakabaon sa ilalim ng lupa, sina Julian at Marissa ay malamang nasa daan na pauwi—dala ang plano, ang pera, at ang kasinungalingan.

Ngunit may isang bagay silang hindi napansin.

Hindi pa natatakpan ang libingan.

At buhay pa si Camila Reyes.

Habang papalapit ang sirena ng mga pulis, hinila siya palabas ng ataol.

Nanginginig ang katawan niya. Nasusunog ang lalamunan niya sa bawat hinga. Ngunit habang tinitigan niya ang daang nilisan ng sasakyan ni Julian, may nagbago sa loob niya.

Tumigas ito.

Parang bakal.

Gusto nila ng patay na asawa.

Gusto nila ng pera.

Pero pagsikat ng araw—

Malalaman nilang ang babaeng bumangon mula sa sariling libingan…

Hindi na muling mabubuhay para magmakaawa.

Babalik siya para maningil.