“MAY ANIM NA BUWAN NA LANG AKONG MABUBUHAY. PAKASALAN MO AKO, BIGYAN NG ANAK, AT HINDI NA MULING MAGHIHIRAP ANG PAMILYA MO,” SABI NG MAYAMANG HACIENDERO—NGUNIT SA UNANG GABI NG KANILANG PAG-AASAWA, MAY NAKAKATAKOT NA NANGYARI NA NAGPAKILABOT SA DALAGA.

“MAY ANIM NA BUWAN NA LANG AKONG MABUBUHAY. PAKASALAN MO AKO, BIGYAN NG ANAK, AT HINDI NA MULING MAGHIHIRAP ANG PAMILYA MO,” SABI NG MAYAMANG HACIENDERO—NGUNIT SA UNANG GABI NG KANILANG PAG-AASAWA, MAY NAKAKATAKOT NA NANGYARI NA NAGPAKILABOT SA DALAGA.

Dalawampung taong gulang pa lamang si Elena Santos.

Palaging amoy gatas at dayami ang kanyang mga kamay, at hindi kailanman tuluyang natutuyo ang putik sa kanyang mga bota.

Nakatira siya sa isang lumang bahay na kahoy sa isang baryo sa Batangas kasama ang kanyang may sakit na ina.

Ang kanyang ama naman ay nakakulong dahil sa hindi mabayarang mga utang.

Maraming kuwento ang umiikot sa kanilang baryo, ngunit iisa lamang ang katotohanan.

Wala nang nagdadala ng pagkain sa kanilang bahay.

Wala nang natitirang pera.

At may mga araw na wala silang makain kahit isang beses.

Bawat buwan ay lalo pang nanghihina ang kanyang ina.

Mahal ang mga gamot.

Araw-araw, bago pa sumikat ang araw, nagtatrabaho na si Elena sa bukirin at sa maliit na pagawaan ng gatas.

Ngunit sapat lamang ang kanyang kinikita para makabili ng kaunting tinapay at bigas.

Minsan ay nakaupo siya sa tabi ng bintana at nakatanaw sa kalsada, iniisip kung paano niya maililigtas ang kanyang pamilya.

At doon dumating ang lalaking nagpabago sa lahat.

Si Don Rafael Villanueva.

Isa siyang kilalang haciendero sa lalawigan.

Halos apatnapung taong gulang.

Laging nakaayos ang mamahaling damit.

May mamahaling sasakyan.

At may titig ng isang taong sanay na makuha ang lahat ng gusto niya.

Isang hapon, dumating siya sa bahay ni Elena.

Tahimik siyang umupo at nagsalita na parang simpleng negosyo lamang ang kanilang pag-uusapan.

“Palalayain ko ang iyong ama sa kulungan.”

“Babayaran ko ang lahat ng utang ng pamilya ninyo.”

“Hindi na kayo muling maghihirap.”

“Pakasalan mo ako at bigyan ng anak.”

“Tutal, anim na buwan na lamang ang natitira sa buhay ko.”

Parang pinag-uusapan lamang niya ang pagbili ng isang lupain.

Hindi agad nakasagot si Elena.

Pinagmasdan niya ang mukha ng lalaki.

Mayaman.

Makapangyarihan.

Ngunit tila napakalungkot.

Paulit-ulit nitong sinabi na ayon sa mga doktor, anim na buwan na lamang ang kanyang itatagal.

Sa huli, pumayag si Elena.

Paulit-ulit niyang sinabing hindi iyon dahil sa pera.

Anim na buwan lamang naman.

Mapapalaya ang kanyang ama.

Magagamot ang kanyang ina.

At pagkatapos noon, tapos na ang lahat.

Ano pa ba ang maaari niyang mawala?

Mabilis at tahimik ang naging kasal.

Walang engrandeng selebrasyon.

Walang mahabang handaan.

Ilang pirma lamang.

Ilang saksi.

At naging mag-asawa na sila.

Ngunit nang dumating ang kanilang unang gabi bilang mag-asawa, may nangyaring hindi kailanman inasahan ni Elena.

May nakita siyang bagay na nagpayanig sa kanyang buong pagkatao.

Isang bagay na nagpasikip sa kanyang dibdib at nagpalamig sa kanyang dugo.

Kinabukasan, bago pa sumikat ang araw, tumakas siya mula sa mansiyon ng kanyang bagong asawa.

Dahil ang lihim na natuklasan niya noong gabing iyon ay mas nakakatakot kaysa sa kahirapang buong buhay niyang tiniis.

“MAY ANIM NA BUWAN NA LANG AKONG MABUBUHAY. PAKASALAN MO AKO, BIGYAN NG ANAK, AT HINDI NA MULING MAGHIHIRAP ANG PAMILYA MO,” SABI NG MAYAMANG HACIENDERO—NGUNIT SA UNANG GABI NG KANILANG PAG-AASAWA, MAY NAKAKATAKOT NA NANGYARI NA NAGPAKILABOT SA DALAGA.

Hindi nakatulog si Elena buong gabi.

Paulit-ulit na bumabalik sa kanyang isip ang nakita niya sa mansiyon.

Bandang hatinggabi, nauhaw siya at lumabas ng silid upang kumuha ng tubig.

Tahimik ang buong bahay.

Ngunit habang naglalakad siya sa mahabang pasilyo, may narinig siyang boses mula sa silid-aklatan.

Boses iyon ni Don Rafael.

Agad siyang huminto.

Akala niya ay natutulog na ang kanyang asawa.

Dahan-dahan siyang lumapit sa bahagyang nakabukas na pinto.

At doon niya narinig ang mga salitang nagpayanig sa kanyang buong pagkatao.

“Hindi niya dapat malaman ang katotohanan.”

“Anim na buwan pa lamang. Kapag dumating na ang tamang panahon, saka natin sasabihin sa kanya.”

May isa pang lalaking nagsalita.

“Pero paano kung malaman niyang mali ang diagnosis?”

Napahawak si Elena sa dibdib.

Diagnosis?

Mali?

Nanigas siya sa kinatatayuan.

Pagkaraan ng ilang segundo, muli niyang narinig ang tinig ni Don Rafael.

“Hindi siya dapat matakot.”

“Hindi ako mamamatay.”

Parang tumigil ang mundo.

Hindi mamamatay?

Anim na buwan na lamang daw ang buhay nito.

Iyon ang dahilan kung bakit siya pumayag na magpakasal.

Iyon ang dahilan kung bakit isinugal niya ang buong kinabukasan niya.

Ngunit ngayon…

Naririnig niyang buhay na buhay ang lalaki at tila walang malubhang sakit.

Hindi na niya hinintay ang iba pang sasabihin.

Tahimik siyang bumalik sa kanilang silid.

Nanginginig ang kanyang mga kamay.

Buong gabi siyang umiiyak.

Pakiramdam niya ay niloko siya.

Pinaniwala siyang mamamatay na ang lalaki.

Pinaniwala siyang pansamantala lamang ang kasal.

Ngunit tila isa lamang siyang bahagi ng isang planong hindi niya nauunawaan.

Pagsikat ng araw, nag-empake siya ng ilang damit.

Tahimik siyang lumabas ng mansiyon.

Hindi niya alam kung saan pupunta.

Isa lamang ang alam niya.

Kailangan niyang makalayo.

Ngunit bago pa siya makarating sa pangunahing kalsada, huminto sa harap niya ang isang itim na sasakyan.

Bumukas ang pinto.

At bumaba si Don Rafael.

Hindi galit ang mukha nito.

Sa halip, tila puno ng pag-aalala.

“Elena,” mahina nitong tawag.

Umatras siya.

“Huwag kang lumapit!”

“Sinungaling ka!”

“Hindi ka naman pala mamamatay!”

Tahimik lamang siyang tiningnan ng lalaki.

Pagkatapos ay dahan-dahan nitong inilabas ang isang makapal na folder mula sa sasakyan.

“May mga bagay na hindi ko nasabi sa iyo.”

“Pero hindi dahil gusto kitang lokohin.”

“Kung alam mo lamang kung sino talaga ang gustong pumatay sa akin…”

Nanlaki ang mga mata ni Elena.

At nang buksan ni Don Rafael ang folder, nakita niya ang mga litrato.

Mga litrato ng mga taong lihim na sumusunod sa kanya.

Mga dokumento.

Mga banta.

At isang larawan ng kanyang sariling ama sa loob ng bilangguan.

Sa likod nito ay may nakasulat na isang pangalan.

Pangalan ng taong matagal nang kaaway ni Don Rafael.

At taong may kinalaman sa pagkakakulong ng kanyang ama.

Biglang naunawaan ni Elena na ang kasal na inakala niyang simpleng kasunduan para sa pera…

Ay bahagi pala ng isang mas malaking lihim.

At maaaring nasa panganib na rin ang kanyang buhay.