Nang Dumating ang NBI sa Supermarket, Doon Ko Nalaman na Hindi Ako Bumagsak sa Entrance Exam Noon—Ninakaw ng Babaeng Palaging Ikinukumpara sa Akin ang Buong Buhay na Para Dapat sa Akin

Nasa cashier lane ako ng supermarket nang lapitan ako ng dalawang lalaking naka-barong at may dalang ID.

Akala ko may ginawa na namang kalokohan ang anak ko sa school.

Pero nang ilapag nila sa harap ko ang lumang exam record, halos bumitaw ang kamay ko sa scanner.

“Ma’am Lira Mendoza,” sabi ng imbestigador, “kayo po ba ang may examinee number na 094-726-31 sa UPCAT dalawampung taon na ang nakalipas?”

Hindi ko alam kung bakit biglang nanlamig ang buong katawan ko.

Dalawampung taon.

Pero kabisado ko pa rin ang numerong iyon.

Parang marka ng sugat na hindi kailanman naghilom.

“Opo,” mahina kong sagot. “Akin po iyon.”

Binuksan ng lalaki ang brown envelope. May mga photocopy, lumang papel, at isang folder na may tatak ng pamantasan.

“Gusto lang po naming i-verify ang ilang detalye. Ayon sa records na nakuha namin, ang score ninyo noon ay Science 286, Math 148, Reading 139, English 142.”

Huminto siya sandali.

“Tumaas po sa total na 715.”

Hindi ako nakagalaw.

Noong araw na lumabas ang resulta, ang score na nakita ko ay 331.

Hindi pasado.

Hindi man lang umabot sa cut-off.

Doon gumuho ang pangarap kong maging engineer. Doon nagsimulang yumuko ang tatay ko sa harap ng mga opisina, humawak ng folder na puno ng test papers ko, paulit-ulit na nagmamakaawa na may mali.

“Ma’am,” sabi ng imbestigador, mas mababa na ang boses, “ang score na ito ay lumabas sa official archive. Pero sa admission file, hindi pangalan ninyo ang nakakabit.”

Napahawak ako sa gilid ng mesa.

“Kanino po?”

Hindi agad siya sumagot.

“Hindi muna po namin puwedeng sabihin lahat. Pero may ongoing background investigation kami sa isang aplikante sa mataas na posisyon sa gobyerno. May discrepancy sa education record niya.”

“Anong ibig sabihin?”

Tumingin siya sa akin nang diretso.

“Ibig sabihin, posibleng ginamit ng ibang tao ang entrance exam score ninyo para makapasok sa university.”

Parang may humila sa akin pabalik sa isang araw na pilit kong ibinaon.

Nakita ko ulit ang tatay kong si Mang Ernesto, pawis na pawis, hawak ang resulta ko.

“Lira,” sabi niya noon, pilit ngumiti kahit nanginginig ang labi. “Baka kinabahan ka lang noong exam.”

Pero alam naming pareho na hindi iyon totoo.

Ako ang valedictorian ng barangay high school namin sa San Pablo, Laguna. Ako ang batang laging nasa library kahit walang aircon. Ako ang anak ng tricycle driver na naniniwalang isang exam lang ang kailangan para mabago ang buhay namin.

Pumunta si Tatay sa DepEd division office.

Minsan.

Dalawang beses.

Limang beses.

Sa huling balik niya, hindi na niya bitbit ang yabang ng isang amang siguradong may laban ang anak niya.

Bitbit niya ang katahimikan.

At iyon ang pinakamasakit.

“Anak,” sabi niya, “tanggapin na lang natin.” ….

“Sino?” tanong ko, ang boses ko ay halos pabulong na dahil sa bigat ng nararamdaman.

Tumingin sa akin ang imbestigador at naglabas ng isang litrato mula sa folder. Nang makita ko ang mukha ng babae sa larawan, tila tumigil ang pag-ikot ng mundo ko.

Si Clara. Ang babaeng palaging nakangiti sa harap ko noon. Ang babaeng laging ikinukumpara sa akin ng mga guro at kapitbahay. Ang babaeng naging matagumpay na opisyal sa gobyerno habang ako ay nagtatrabaho bilang cashier.

“Siya ang gumamit ng pangalan at score mo, Lira,” sagot ng imbestigador. “Inakala niyang hindi na ito mabubungkal dahil lumipas na ang dalawang dekada.”

Parang may bumukas na pinto sa loob ko—isang pinto ng galit na matagal kong kinalawang. Hindi lang pala niya ninakaw ang score ko; ninakaw niya ang kinabukasan ko. Ninakaw niya ang dignidad ng tatay ko na halos lumuhod na sa pagmamakaawa para lamang sa hustisya na hindi ko nakuha.

Lumabas ako ng supermarket, hindi alintana ang mahabang pila. Tinawagan ko si Papa.

“Pa,” ang tanging nasabi ko nang sagutin niya ang telepono. Umiiyak na ako. “Yung exam ko noon… hindi ako bumagsak. Ninakaw nila ang buhay natin.”

Habang naglalakad ako sa ilalim ng mainit na araw, hindi ko na nararamdaman ang pagod. Ang pagod na dala ng dalawampung taon ay napalitan ng apoy. Hindi ako magpapahinga hangga’t hindi nababawi ang lahat ng ipinagkait sa akin.

Hindi na ako ang batang laging nakayuko at naniniwalang “tanggapin na lang natin.” Dahil ngayon, sa harap ng katotohanang matagal nilang itinago, handa na akong tumayo.

Nagsisimula pa lang ang tunay na pagsusulit ni Clara. At sa pagkakataong ito, hindi siya makakapandaya.